αστικη ευθυνη του δημοσίου

Σκοπός του βιβλίου είναι να  ενημερώσει για το ζήτημα της αστικής ευθύνης του Δημοσίου, με ενδεικτικά παραδείγματα της νομολογιακής περιπτωσιολογίας που κρίθηκαν ως βάση της ευθύνης του Δημοσίου από την ελληνική και ενωσιακή νομολογία, σε πολλούς τομείς της κρατικής λειτουργίας.
Συγκεκριμένα εξετάζονται:
- η αντίθετη προς το Σύνταγμα νομοθέτηση, η παράλειψη άσκησης κανονιστικής αρμοδιότητος, η έκδοση μη νόμιμης εκτελεστής διοικητικής πράξεως, η πλημμελής εκτέλεση ή παράλειψη καθηκόντων, η κακή μοριοδότηση, τα αυθαίρετα ακίνητα, η παράλειψη ελέγχων
- η αστική ευθύνη του Δημοσίου από νόμιμες πράξεις των οργάνων του Δημοσίου, όπως η βλάβη στην υγεία από εμβολιασμό και οι θεμιτοί περιορισμοί στην ιδιοκτησία λόγω απαλλοτρίωσης
- η ευθύνη αποζημίωσης του Δημοσίου από έλλειψη προστασίας της ζωής και περιουσίας των πολιτών από βίαια επεισόδια ή από έλλειψη αναγκαίων αστυνομικών μέτρων προστασίας
- οι ευθύνες αποζημιώσεως των ιδιωτών που υπέστησαν ταλαιπωρία ή βλάβη από θεομηνία (Μάνδρα) ή πυρκαγιά (Μάτι), η αποζημίωση για καθυστέρηση ή διακοπή σύνταξης, η αποζημίωση για την υπόθεση της Πάρου (τραυματισμός Μυρτώς) καθώς και η βλάβη υγείας κυοφορούμενου
-Η αστική ευθύνη του δημοσίου από ζημιογόνες πράξεις των οργάνων της δικαστικής λειτουργίας, από την παραβίαση τόσο του ενωσιακού όσο και του εθνικού δικαίου(ΣτΕ 1501/2014)
Επίσης, εξετάζεται το ζήτημα της επίδρασης των αποφάσεων του ΔΕΕ και του ΕΔΔΑ στο ζήτημα της εξωσυμβατικής ευθύνης του Δημοσίου για την καθυστέρηση απονομής της δικαιοσύνης, η δίκαιη ικανοποίηση και η αγωγή κακοδικίας κατά δικαστή. 
Ξεχωριστή μνεία γίνεται στην εξωσυμβατική ευθύνη του Δημοσίου  από παραβίαση του τεκμηρίου αθωότητος ενώ παρουσιάζεται το ζήτημα της εξωσυμβατικής ευθύνης του Δημοσίου από παραβιάσεις της περιβαλλοντολογικής νομοθεσίας και η Σύμβαση του Aarhus.
Το έργο απευθύνεται σε κάθε δικαστή, δικηγόρο και εν γένει νομικό που ασχολείται με το θέμα της αστικής ευθύνης του Δημοσίου και τις προεκτάσεις του.

Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΑΠΟ ΠΡΟΔΗΛΟ ΣΦΑΛΜΑ ΔΙΚΑΣΤΙΚΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥ

ΜΕΡΟΣ ΠΕΜΠΤΟ

Η δικαστική λειτουργία - Η ευθύνη αποζημιώσεωςαπό μη νόμιμες πράξεις της δικαστικής λειτουργίας- Το μισθολόγιοτων δικαστών

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

Η αστική ευθύνη του Δημοσίου από τη ζημιογόνο δράσητων οργάνων της δικαστικής λειτουργίας 155

1. Εισαγωγικά 155

1.1. Ο ρόλος του δικαστή 157

1.2. Ο δικαστής μέρος της κοινωνίας 158

1.3. Η δικαστική ανεξαρτησία και η ευθύνη του δικαστή 159

2. Αστική ευθύνη του Δημοσίου από ζημιογόνο δράση οργάνου ενταγμένουστη δικαστική λειτουργία, νομoλογιακή περιπτωσιολογία ΔΕΕ / ΔΕΚ 166

3. Αστική ευθύνη του Δημοσίου από ζημιογόνο δράση οργάνου ενταγμένουστη δικαστική λειτουργία κατά το 105 ΕισΝΑΚ 168

3.1. Η θεωρητική αντιμετώπιση για την αστική ευθύνη του Δημοσίουαπό ζημιογόνο δράση οργάνου ενταγμένου στη δικαστική λειτουργία 168

3.2. Νομολογιακή περιπτωσιολογία: Η αρχική αρνητική αντιμετώπιση γιατην αστική ευθύνη του Δημοσίου από ζημιογόνο δράση οργάνου ενταγμένουστη δικαστική λειτουργία 170

XXXII

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ

Η εμβληματική ΣτΕ 1501/2014 Ολομ.: Η εξέλιξη του θεσμούτης αστικής ευθύνης του Δημοσίου 177

1. Εισαγωγικά 177

2. Η ιστορική Απόφαση 1501/2014 του ΣτΕ 177

2.1. Εισαγωγικά 177

2.2. Η ιστορική ΣτΕ 1501/2014 Ολομ. Η εξέλιξη του θεσμούτης αστικής ευθύνης του Δημοσίου 178

2.3. Το συνταγματικό έρεισμα της αποζημιωτικής ευθύνης του Δημοσίου 180

3. Η αστική ευθύνη του Δημοσίου από τη ζημιογόνο δράση των οργάνωντης δικαστικής λειτουργίας 181

3.1. Προϋποθέσεις θεμελιώσεως της αστικής ευθύνης 181

3.1.1. Πρόδηλο σφάλμα 181

3.1.2. Επίκληση στο δικόγραφο 182

3.2. Ειδικές Επισημάνσεις 182

3.2.1. Οι προϋθέσεις θεμελίωσης της ευθύνης από νόμιμες πράξεις: «βλάβηιδιαίτερη και σπουδαία» 182

3.2.2. Eυθύνη του Δημοσίου από πράξεις οργάνων της δικαστικής λειτουργίας 182

3.2.3. Νομολογιακή περιπτωσιολογία της ευθύνης από παράνομες ενέργειεςοργάνων της δικαστικής λειτουργίας κατά τον χρόνο εφαρμογήςτης 1501/2014 Απόφασης ΣτΕ 184

4. Ειδικές Παρατηρήσεις 189

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ

ΣτΕ Ολ. 799-803/2021: Η μεταστροφή της νομολογίαςτης 1501/2014 Ολομ. 191

1. Η 799/2021 Απόφαση του ΣτΕ Ολ. 191

2. Αποφάσεις ΣτΕ Ολ. 801-803/2021: μη εφαρμογή του άρθρου 105 ΕισΝΑΚγια την αποκατάσταση της ζημίας που προκλήθηκε από απόφασηεθνικού δικαστηρίου 193

3. Απόφαση ΣτΕ Ολ. 800/2021: Η δικαιοδοσία δικαστηρίων αποζημιώσεως 196

4. Απόφαση ΣτΕ 1825/2022: Μεταστροφή νομολογίας 197

5. Παρατηρήσεις - διαπιστώσεις 197

6. Νεότερες εξελίξεις 200

7. Συμπεράσματα 200

« Στη Δημοκρατία: Ουδείς μπορεί να ανέλεγκτος»

 

« Στη Δημοκρατία: Ουδείς μπορεί να  ανέλεγκτος» 

ΑΝΤΩΝΗΣ Π.ΑΡΓΥΡΟΣ

1. Καθημερινά πλέον, τα ζητήματα Δικαιοσύνης απασχολούν με ένταση την κοινή γνώμη. Όλοι οι παράγοντες της Δικαιοσύνης συμφωνούν στην ύπαρξη του Εθνικού προβλήματος, διαφωνούν στην λύση. Η λογοδοσία είναι η ψυχή της Δημοκρατίας και ο μόνος τρόπος που έχουμε ότι οι μηχανισμοί του κράτους λειτουργούν προς όφελος της χώρας. Η λογοδοσία αφορά το σύνολο της λειτουργίας των οργάνων του κράτους, κατά το άρθρο 26 του Συντάγματος και βεβαίως αφορά τη Δικαιοσύνη, ενόψει του ότι «όλες οι ε-εξουσίες πηγάζουν από τον λαό, υπάρχουν υπέρ αυτού και του Έθνους» (άρθρο 1 παρ. 3 Σ) και οι δικαστικές αποφάσεις «εκτελούνται στο όνομα του ελληνικού λαού» (άρθρα 26 παρ. 3 Σ). Η Ελληνική Δικαιοσύνη πάσχει βαρύτατα, ιδίως λόγω της μεγάλης αργοπορίας στην απονομή της, που συχνά οδηγεί σε καταστάσεις αρνησιδικίας, ενώ έχουμε υπερδιπλάσιους δικαστές από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, σε αναλογία προς τον πληθυσμό, σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η βραδύτητα αυτή έχει στοιχίσει στο Ελληνικό Δημόσιο πολλές καταδίκες από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σε σημαντικές αποζημιώσεις και στην πατρίδα μας αναπτυξιακή επιτάχυνση. Αναφέρω με αφορμή την από 19.11.2024 απόφαση του ΕΔΔΑ (Τσιώλης κατά Ελλάδος και  υπόθεση Vervele κατά Ελλάδας( η καθυστέρηση διήρκεσε 18 χρόνια, 9 μήνες και 18 ημέρες κλπ.). Είναι χαρακτηριστικές οι περιπτώσεις καθυστέρησης απονομής της δικαιοσύνης όταν χαρακτηριστικά: Ύστερα από 34 χρόνια, με απόφαση του Αρείου Πάγου 747/2022, έκταση περίπου 300 στρεμμάτων, στην εκτός σχεδίου θέση Τουρκοβούνια του Δήμου Ψυχικού - Φιλοθέης, περιήλθε στην κυριότητα του Ελληνικού Δημοσίου, καθώς έγινε δεκτή αγωγή του Δημοσίου κατά Ανώνυμης Εταιρείας.  Από την Απόφαση 571/2025 ΣτΕ, προκύπτει  ότι στις 17.5.2012 κατατέθηκε ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας αίτηση ακυρώσεως, η δίκη περατώθηκε με τη δημοσίευση, στις 29.4.2024, της 608/2024 απόφασης του Δ´ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας , η επίμαχη διαδικασία διήρκεσε χρονικό διάστημα των δέκα ετών, πέντε μηνών και είκοσι επτά ημερών.

Στην υπόθεση «Ζουμπουλίδης κατά Ελλάδας» (No. 3), το ΕΔΔΑ διαπίστωσε αντίστοιχη παραβίαση των αρχών της δίκαιης δίκης σχετικά με την ευθύνη αποζημίωσης του Δημοσίου από ζημιογόνες ενέργειες των δικαστικών οργάνων λόγω προδήλου σφάλματος, καθώς η απόφαση του ΣτΕ 800/2021 δημιούργησε ένα ανυπέρβλητο εμπόδιο στην πρόσβαση των πολιτών στη Δικαιοσύνη, καθιστώντας αδύνατη την αποζημιωτική προστασία για ζημίες από πράξεις οργάνων της δικαστικής λειτουργίας και εδώ το ζήτημα αφορά το δικαίωμα  στην απονομή της δικαιοσύνης  που εμποδίζεται με δικαστική απόφαση! Το θεμελιακό αυτό ζήτημα(άρθρο 20 Σ ΚΑΙ 6 ΕΔΔΑ) πρέπει να αντιμετωπισθεί ,αφού υπάρχει αριθμός δικαστικών αποφάσεων με τις ίδιες σκέψεις (ΒΛ ΣτΕ 1360-1261/2021)  

2.«Η έννοια της “λογοδοσίας” (accountability) αποτελεί στη σύγχρονη εποχή έναν από τους κεντρικούς άξονες στη διαμόρφωση δημοσίων πολιτικών και αρχών         δημοκρατικής διακυβέρνησης μιας χώρας».

Εντούτοις, το ζήτημα της λειτουργίας της Δικαιοσύνης είναι θέμα που προφανώς θα απασχολήσει την επικείμενη Συνταγματική Αναθεώρηση. Στο μεταξύ, η κατάσταση είναι εντελώς προβληματική κυρίως διότι υπάρχει αυτή η καθημερινή παρουσία κρίσιμων ζητημάτων χωρίς τον παραμικρό διάλογο των φορέων της Δικαιοσύνης, χωρίς την παραμικρή λογοδοσία, ζήτημα που έχει αναδείξει και ο Πρόεδρος του ΣτΕ, Καθηγητής του Δικαίου Μιχ. Πικραμένος, ο οποίος έχει συγγράψει το εξαιρετικό βιβλίο: «Η λογοδοσία των δικαστών στη Δημοκρατία/Δημόσια εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη», εκδ. Ευρασία. Η λογοδοσία της δικαστικής εξουσίας συνίσταται αφενός στον έλεγχο των δικαστικών αποφάσεων μέσω των προβλεπόμενων ενδίκων μέσων που ασκούνται εναντίον τους και στην πειθαρχική και ποινική ευθύνη των δικαστών και αφετέρου στην υποχρέωση που επιβάλλεται από το Σύνταγμα, που ορίζει στο άρθρο 93 ότι οι αποφάσεις των δικαστηρίων πρέπει να είναι αιτιολογημένες και ν’ απαγγέλλονται σε δημοσία συνεδρίαση.

 

3.Ο ΔΣΑ προχώρησε στη δημιουργία μηχανισμού για την καταγραφή των καθυστερήσεων στην απονομή της Δικαιοσύνης, των αρνητικών οργανωτικών λειτουργιών και των περιπτώσεων κακοδικίας στα δικαστήρια της Αθήνας(03/2026): Η πρωτοβουλία στοχεύει στην ανάδειξη των προβλημάτων που επηρεάζουν την καθημερινότητα των δικηγόρων και την απονομή της δικαιοσύνης, αλλά κυρίως στην καθημερινότητα των Ελλήνων πολιτών υπερ. των οποίων ασκούνται κατ’ άρθρο 1 παράγραφος 3 του Συντάγματος, όλες οι Εξουσίες. Ακούσθηκαν για αυτή την θεμιτή πρωτοβουλία του ΔΣΑ  κραυγές διαμαρτυρίας που στρέφονται κατά της προσπάθειας αυτής που αφορά ένα κρίσιμο εθνικό ζήτημα. Η Δικαιοσύνη είναι διαυγής και λειτουργεί κατά το Σύνταγμα δημόσια(άρθρο 93 παρ 2,3 Σ), η δε κριτική των δικαστικών αποφάσεων είναι επιβεβλημένη  και συνταγματικά θεμιτή(άρθρο 14 παρ1 Σ) η απόλυτη απόδειξη εύρυθμης λειτουργίας του κράτους δικαίου και της δημοκρατίας. Η θεμιτή κριτική και επιβεβλημένη είναι και καλοδεχούμενη απο όλους ελπίζω και γίνεται και πρέπει να γίνεται με σεβασμό στους θεσμούς. Ο ΑΠ πρόσφατα έχει προχωρήσει σε απολύσεις δικαστικών λειτουργών, κυρίως λόγω αδικαιολόγητων καθυστερήσεων στην έκδοση αποφάσεων, πειθαρχικών παραπτωμάτων ή ανάρμοστης συμπεριφοράς, με πρόσφατες αποφάσεις (2024-2025). Το ΕΔΔΑ, μάλιστα, δέχεται πως οι δικαστές, όταν ενεργούν υπό την θεσμική τους ιδιότητα, πρέπει να ανέχονται πολύ αυστηρότερη κριτική σε σχέση με τους άλλους πολίτες (βλ. απόφαση Tavares de Almeida Fernandes and Almeida Fernandes κατά Πορτογαλίας, 29-5-2017, σκ. 63). Η Ελληνική Δικαιοσύνη πρέπει να βλέπει θετικά αυτή την θεμιτή επιστημονική δραστηριότητα του πρώτου επιστημονικού συλλόγου(ΔΣΑ) που ο νόμος του παρέχει ρητά το δικαίωμα στο  άρθρο 90 Κώδικα δικηγόρων « Στους Δικηγορικούς Συλλόγους ανήκει: α) Η υπεράσπιση των αρχών και κανόνων του κράτους δικαίου σε μια δημοκρατική πολιτεία. β) Η διασφάλιση της λειτουργίας μίας ανεξάρτητης δικαιοσύνης, η οποία απονέμεται πάντοτε στο όνομα του ελληνικού λαού... ε) Η διατύπωση γνωμών και προτάσεων που αφορούν στη βελτίωση της νομοθεσίας, την ερμηνεία και την εφαρμογή της. Στο πλαίσιο αυτό οι Δικηγορικοί Σύλλογοι αναγνωρίζονται ως σύμβουλοι της πολιτείας και συμμετέχουν υποχρεωτικά στις σχετικές νομοπαρασκευαστικές επιτροπές. στ) Η διατύπωση κρίσεων και προτάσεων για τη βελτίωση της λειτουργίας και της απονομής της δικαιοσύνης.» Οι δικηγόροι υπήρξαν διαχρονικά πάντοτε αρωγοί με την συμπαράσταση τους και υπεράσπισή τους, στα θέματα των δικαστών με εξαιρετικό κόστος, Οι δικηγόροι δεν βρίσκονται απέναντι στο δικαστικό σώμα είναι πάντοτε δίπλα του(όποιοι το αμφισβητούν ας μελετήσουν τις αποφάσεις του Μισθοδικείου και του ΣτΕ στην περίοδο των διώξεων δικαστικών λειτουργών απο την δικτατορία).

4. Τί μαρτυρεί ο Γιάννης Κτιστάκις, δικαστής- Προέδρος Τμήματος στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Η Ελλάδα αντιμετωπίζει καταδίκες από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου:

«Η Ελλάδα έχει συνολικά 998 καταδικαστικές αποφάσεις, επί συνόλου 11.515              προσφυγών, που έχουν τελεσίδικα εκδικαστεί. Ποσοστό, μόλις, 8,8 %. Έχουν εκδοθεί, επίσης, 48 αποφάσεις μη παραβίασης της ΕΣΔΑ. Τέλος, σημειώνω το πολύ ενδιαφέρον στοιχείο του φιλικού διακανονισμού: επιπλέον, δηλαδή, των 998 καταδικαστικών αποφάσεων, οι διάδικοι (προσφεύγοντες και Ελληνική κυβέρνηση) έχουν συμβιβαστεί σε άλλες 1.132 υποθέσεις. Το συντριπτικό ποσοστό των 998 καταδικαστικών αποφάσεων αφορά την αργοπορία της Ελληνικής δικαιοσύνης και, γενικότερα, τη μη ορθή απονομή της δικαιοσύνης (παραβίαση του «δικαιώματος σε δίκαιη δίκη»).

ΕΠΙΛΟΓΟΣ:

Στις δημοκρατίες δεν υπάρχει κανένας ρόλος και κανένας θεσμός ανέλεγκτος. Αποτελεί το βασικό συστατικό του δημοκρατικού πολιτεύματος.

ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗΣ ΑΠΟ ΠΡΟΔΗΛΟ ΣΦΑΛΜΑ ΔΙΚΑΣΤΙΚΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥ Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΣΤΕ 1279/2026.

 

ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗΣ ΑΠΟ ΠΡΟΔΗΛΟ ΣΦΑΛΜΑ ΔΙΚΑΣΤΙΚΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥ

Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ  ΣΤΕ 1279/2026.

ΑΝΤΩΝΗΣ Π.ΑΡΓΥΡΟΣ

 

«Ήρθε δικαιοσύνη στο τέλος…»[1]

 

1.Ο θεσμός της αστικής ευθύνης[2] του Δημοσίου, αποτελεί θεμέλιο της Αρχής της Νομιμότητας και του Κράτους Δικαίου (ΣτΕ 95/2017). Όπως κρίθηκε με την 1501/2014 Απόφαση του ΣτΕ, το Σύνταγμα, δεν ανέχεται να παραμένουν αναποζημίωτες ζημίες που κάποιος υφίσταται από ενέργειες οποιουδήποτε κρατικού οργάνου, μέχρις ότου ο νομοθέτης ρυθμίσει ειδικώς την ευθύνη του Δημοσίου από πράξεις οργάνων της δικαστικής λειτουργίας, το άρθρο 105 Εισ.Ν.Α.Κ. έχει ανάλογη εφαρμογή σε περίπτωση προκλήσεως ζημίας από πράξεις των οργάνων αυτών η οποία μπορεί να αποδοθεί σε πρόδηλο σφάλμα τους.

Η απόφαση ΟλΣτΕ 1501/2014 (Βλ. ΝοΒ 2015, σελ. 1287), αναγνώρισε ως συνταγματικό έρεισμα της αστικής ευθύνης του Δημοσίου από νόμιμες πράξεις των οργάνων του, την διάταξη της § 5 του άρθρου 4 Συντάγματος όπως έκριναν μεταξύ άλλων και οι Αποφάσεις, ΣτΕ 622/2021,3783/2014και 980/2002.[3]

Με τις αποφάσεις ΣτΕ 799-803/2021[4] και με την απόφαση 800/2021 του Συμβουλίου της Επικρατείας στην υπόθεση Ζουμπουλίδη[5] ανετράπη η προγενέστερη νομολογιακή γραμμή του ΣτΕ, με την οποία γινόταν δεκτή η θεμελίωση ευθύνης του Δημοσίου από πρόδηλο σφάλμα των δικαστικών οργάνων, εφαρμόζοντας κατ’ αναλογία το άρθρο 105 ΕισΝΑΚ μέχρι τη θέσπιση σχετικής ειδικής νομοθεσίας. Τέτοια νομοθετική παρέμβαση εξαγγέλθηκε αλλά δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ μέχρι σήμερα.

2. Τεράστιο ζήτημα[6] εφαρμογής του άρθρου 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) κατοχυρώνει το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη και στη χρηστή απονομή της δικαιοσύνης είχε ανακύψει με τις 799-803/2021 αποφάσεις του ΣτΕ (λόγω της κρίσεως τους για μη δυνατότητα για την επίλυση δικαστικά των σχετικών διαφορών, από πρόδηλο σφάλμα δικαστικού λειτουργού, η δε ζημία δεν μπορούσε να αποκατασταθεί, οι δε σχετικές αξιώσεις δεν ήταν  δικαστικώς επιδιώξιμες».(!!!) ).Η  απόφαση 800 /2021 ΣτΕ κρίθηκε με την ιστορική Απόφαση του ΕΔΔΑ ΖΟΥΜΠΟΥΛΊΔΗΣ κατά ΕΛΛΆΔΑΣ (No. 3) (57246/21[7]. Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι σύμφωνα με άρθρο 6 παρ 1 της ΕΣΔΑ, δεν μπορεί να εμποδιστεί η άσκηση αγωγής αποζημιώσεως κατά τις διατάξεις των άρθρων 105-106 ΕισΝΑΚ, υφιστάμενης αστικής ευθύνης του δημοσίου, από πράξεις των οργάνων του Κράτους και μάλιστα της δικαστικής λειτουργίας (βλ. ΣτΕ 2168/2016 επταμ., 48/2016 επταμ., 1330/2016).και τη ρητή αναγνώριση της ευθύνης του Δημοσίου από ζημιογόνες πράξεις των οργάνων του και των οργάνων της δικαστικής λειτουργίας, όχι μόνο παράνομες, όπως προβλέπει η διάταξη του άρθρου 105 ΕισΝΑΚ, αλλά και νόμιμες[8].

3.Ηδη το ΣτΕ επελήφθη εκ νέου της υποθέσεως έγινε δεκτή αίτηση επαναλήψεως της διαδικασίας που οδήγησε στην έκδοση της 800/2021 απόφασης της Ολομελείας του Συμβουλίου της Επικρατείας, κατόπιν εκδόσεως της από 4.6.2024 καταδικαστικής απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, Ζουμπουλίδης κατά Ελλάδας (Νο. 3), εξαφανίστηκε η 800/2021 απόφαση της Ολομελείας, εκδικάστηκε εκ νέου η αίτηση αναιρέσεως. Το ΣτΕ έκρινε όπως αναφέρει στο από 9.9.26 δελτίο Τύπου:" Με την 1279/2026 απόφαση της Ολομελείας έγινε δεκτό ότι κατά την έννοια της ανωτέρω απόφασης του ΕΔΔΑ, προκειμένου να αρθεί η παράβαση του άρθρου 6 παρ. 1 της ΕΣΔΑ που διαγνώστηκε με αυτήν, σύμφωνα και με την υποχρέωση συμμορφώσεως προς οριστική απόφαση του ΕΔΔΑ, η υπόθεση του αναιρεσείοντος πρέπει να κριθεί με βάση την ερμηνεία των διατάξεων των άρθρων 4 παρ. 5 του Συντάγματος και 105 του ΕισΝΑΚ, καθώς και τη δικαιοδοσία των διοικητικών δικαστηρίων που δέχθηκε το Δικαστήριο στη ΣτΕ 1501/2014 Ολομ., την ερμηνεία δηλαδή των ως άνω διατάξεων και τη δικαιοδοσία των δικαστηρίων πριν από τη μεταστροφή της νομολογίας με τη ΣτΕ 800/2021 Ολομ., η οποία (μεταστροφή) κρίθηκε από το ΕΔΔΑ ότι απέκλειε την πρόσβαση του αναιρεσείοντος σε δικαστήριο κατά παράβαση του άρθρου 6 παρ. 1 της ΕΣΔΑ (με μειοψηφία ενός μέλους)."

4. Η διάταξη του 105 του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα αναφέρεται στα όργανα του κράτους, όπως αυτά προσδιορίζονται στο άρθρο 26 Συντάγματος, δεν αναφέρεται ευθέως σε ζημιογόνες πράξεις οργάνων της δικαστικής λειτουργίας, διότι ευθύνη του Δημοσίου προς αποζημίωση λόγω απλώς εσφαλμένης ερμηνείας του νόμου ή απλώς εσφαλμένης εκτίμησης των πραγμάτων από δικαστικό λειτουργό δεν είναι συμβατή με την φύση του δικαστικού έργου, ως εκ της οποίας το Σύνταγμα εγγυάται στον δικαστικό λειτουργό την λειτουργική και προσωπική ανεξαρτησία του (άρθρα 87 παρ. 1 και 93 παρ. 4 Σ.) Ενόψει όμως της φύσης του δικαστικού έργου, μετά την 1501/2014 και ήδη την1279/2026  απόφαση της ΟλΣτΕ μόνο πρόδηλο σφάλμα του δικαστικού λειτουργού επισύρει ευθύνη του Δημοσίου προς αποζημίωση (βλ. ΣτΕ 2168/2016 επταμ., 48/ 2016 επταμ.,1330/2016).

5.Ήδη μετα την1279/2026  απόφαση της ΟλΣτΕ  και μετα την Απόφαση ΕΔ ΔΑ: «Ζουμπουλίδης κατά Ελλάδος» (04.06.2024) και , ενόψει της προηγούμενης νομολογίας του ΣτΕ(1501/2014 για την αστική ευθύνη του Δημοσίου από πράξεις των δικαστικών οργάνων είναι δυνατή η άσκηση αγωγής αποζημιώσεως του άρθρου 105 ΕισΝΑΚ κατά του Ελληνικού δημοσίου για πρόδηλο σφάλμα δικαστικού λειτουργού. Ο πρόδηλος δε χαρακτήρας του σφάλματος της κρίσης οργάνου της δικαστικής λειτουργίας προκύπτει από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης περίπτωσης βάσει των οποίων η δικαστική πλάνη καθίσταται συγγνωστή ή ασύγγνωστη (ΣτΕ 1501/2014 Ολομ.,1330/2016). Η μη επίκληση στο δικόγραφο της αγωγής προδήλου σφάλματος του δικαστικού λειτουργού(Βλ ΣτΕ 1607/2016 ή μη απόδειξη τέτοιου προδήλου σφάλματος δεν θεμελιώνεται αδικοπρακτική ευθύνη του εναγόμενου Ελληνικού Δημοσίου, κατ’ άρθρο 105 Εισ.Ν.Α.Κ., η δε κρινόμενη αγωγή πρέπει να απορριφθεί.(Δ. Πρωτ Αθηνών 3350/2019).

Με αυτό τον τρόπο επιβεβαιώνεται ότι: «Η λογοδοσία είναι πλέον το κύριο θέμα της δημοκρατίας και κυρίως της Δικαιοσύνης»[9].« Στη Δημοκρατία: Ουδείς μπορεί να  ανέλεγκτος»

 

ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΣ ΤΥΠΟΥ

 

Αθήνα, 9.9.2026

 

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

 

Με την απόφαση 1279/2026 της Ολομελείας του Συμβουλίου της Επικρατείας (Πρόεδρος: Μιχαήλ Πικραμένος, Εισηγήτρια: Παρασκευή Μπραΐμη, Σύμβουλος), σε υπόθεση που αφορούσε αγωγή αποζημίωσης για πρόδηλο σφάλμα από δικαστική απόφαση, έγινε δεκτή αίτηση επαναλήψεως της διαδικασίας που οδήγησε στην έκδοση της 800/2021 απόφασης της Ολομελείας του Συμβουλίου της Επικρατείας, κατόπιν εκδόσεως της από 4.6.2024 καταδικαστικής απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, Ζουμπουλίδης κατά Ελλάδας (Νο. 3), εξαφανίστηκε η 800/2021 απόφαση της Ολομελείας, εκδικάστηκε εκ νέου η αίτηση αναιρέσεως επί της οποίας είχε εκδοθεί η πληττόμενη απόφαση και απορρίφθηκε η αίτηση αναιρέσεως. 

 

Ειδικότερα, κρίθηκε ότι:

 

Α) Συντρέχουν οι (Α΄ έως Ζ΄) προϋποθέσεις αποδοχής της αίτησης επανάληψης της διαδικασίας, εφόσον: H ΣτΕ 800/2021 Ολομ. έθεσε τον δυσανάλογο περιορισμό προσβάσεως του αιτούντος σε δικαστήριο που διαπιστώθηκε με την από 4.6.2024 απόφαση του ΕΔΔΑ (Α΄ προϋπόθεση). H επανάκριση της υποθέσεως του αιτούντος σε συμμόρφωση προς την από 4.6.2024 απόφαση του ΕΔΔΑ, δεν προσκρούει σε καμία διάταξη του Συντάγματος (Β΄ προϋπόθεση, με μειοψηφία ενός μέλους), ούτε σε κάποιον επιτακτικό λόγο δημοσίου συμφέροντος (Δ΄ προϋπόθεση). H συμμόρφωση προς την από 4.6.2024 απόφαση του ΕΔΔΑ δεν οδηγεί σε παραβίαση άλλης υποχρεώσεως της χώρας από το διεθνές δίκαιο, ούτε παραβιάζει το ευρωπαϊκό δίκαιο (Γ΄ προϋπόθεση). Η από 4.6.2024 απόφαση του ΕΔΔΑ παρίσταται επαρκώς αιτιολογημένη, όσον αφορά τη νόμιμη και πραγματική βάση της, και δικαιολογημένη ως προς την κρίση της περί παραβιάσεως εν προκειμένω του άρθρου 6 παρ. 1 της ΕΣΔΑ (Ε΄ προϋπόθεση). Δεν προκύπτουν οψιγενή στοιχεία (αποφάσεις ΕΔΔΑ, ΔΕΕ ή ανωτάτου εθνικού δικαστηρίου), από τα οποία  να μπορεί να συναχθεί ότι το ΕΔΔΑ δεν θα ενέμενε, εν προκειμένω, στην κρίση του για την αποδοθείσα στην πληττόμενη απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας παραβίαση του άρθρου 6 παρ. 1 της ΕΣΔΑ (Στ΄ προϋπόθεση). Δεν έχει μεσολαβήσει πράξη κρατικού οργάνου, ούτε έχει εκδοθεί νόμος που να θεσπίζει το νομοθετικό πλαίσιο για την αποζημιωτική ευθύνη του Δημοσίου από πράξεις οργάνων της δικαστικής λειτουργίας -την ανάγκη του οποίου είχαν επισημάνει τόσο η πληττόμενη ΣτΕ 800/2021 Ολομ. όσο και η ΣτΕ 1501/2014 Ολομ.-, ώστε να θεραπεύεται κατ’ ουσίαν η διαπιστωθείσα από το ΕΔΔΑ παραβίαση του άρθρου 6 παρ. 1 της ΕΣΔΑ (Ζ΄ προϋπόθεση).

 

Β) Με την 1279/2026 απόφαση της Ολομελείας έγινε δεκτό ότι κατά την έννοια της ανωτέρω αποφάσεως του ΕΔΔΑ, προκειμένου να αρθεί η παράβαση του άρθρου 6 παρ. 1 της ΕΣΔΑ που διαγνώστηκε με αυτήν, σύμφωνα και με την υποχρέωση συμμορφώσεως προς οριστική απόφαση του ΕΔΔΑ, η υπόθεση του αναιρεσείοντος πρέπει να κριθεί με βάση την ερμηνεία των διατάξεων των άρθρων 4 παρ. 5 του Συντάγματος και 105 του ΕισΝΑΚ, καθώς και τη δικαιοδοσία των διοικητικών δικαστηρίων που δέχθηκε το Δικαστήριο στη ΣτΕ 1501/2014 Ολομ., την ερμηνεία δηλαδή των ως άνω διατάξεων και τη δικαιοδοσία των δικαστηρίων πριν από τη μεταστροφή της νομολογίας με τη ΣτΕ 800/2021 Ολομ., η οποία (μεταστροφή) κρίθηκε από το ΕΔΔΑ ότι απέκλειε την πρόσβαση του αναιρεσείοντος σε δικαστήριο κατά παράβαση του άρθρου 6 παρ. 1 της ΕΣΔΑ (με μειοψηφία ενός μέλους).

 

Γ) Η κρίση του διοικητικού εφετείου ότι «θα πρέπει να αποδεικνύεται ο πρόδηλος χαρακτήρας του σφάλματος» δεν συνιστά προσθήκη ενός επιπλέον όρου θεμελιώσεως της ευθύνης του Δημοσίου, αλλά επανάληψη της ερμηνείας του άρθρου 105 ΕισΝΑΚ, σύμφωνα με τα γενόμενα δεκτά από τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας. Νομίμως το διοικητικό εφετείο έκρινε ότι ο χαρακτηρισμός της κρίσεως της 1143/2001 αποφάσεως του ΑΠ ως εξαιρετικά φορμαλιστικής με την από 14.12.2006 καταδικαστική απόφαση του ΕΔΔΑ, Ζουμπουλίδης κατά Ελλάδος, δεν ισοδυναμεί, άνευ ετέρου, με προσδιορισμό του σχετικού σφάλματος ως προδήλου κατά την έννοια του άρθρου 105 ΕισΝΑΚ. Το διοικητικό εφετείο νομίμως έλαβε υπόψη τα στοιχεία της συγκεκριμένης περιπτώσεως (νομοθεσία, νομολογία, πάγια δικονομική πρακτική συντάξεως δικογράφων, ασφάλεια δικαίου) για τον σχηματισμό της κρίσεώς του ότι δεν συνέτρεχε εν προκειμένω πρόδηλο σφάλμα της 1143/2001 αποφάσεως του ΑΠ, προκειμένου να στοιχειοθετηθεί ευθύνη του Ελληνικού Δημοσίου προς αποζημίωση του αναιρεσείοντος και, περαιτέρω, νομίμως έκρινε ότι αυτά δεν συγκροτούν τη νομική έννοια του πρόδηλου σφάλματος κατά το άρθρο 105 ΕισΝΑΚ (με μειοψηφία τριών μελών).

 

 

 

Νικόλαος Σεκέρογλου

Πάρεδρος

 

---

[1] Βλ Αντώνης Αργυρός «Αστική Ευθύνη του Δημοσίου, Το Δικαίωμα Αποζημίωσης» Νομική Βιβλιοθήκη, 2023 β έκδοση, όπου το ζήτημα αναλύεται διεξοδικά και επισημαίνεται  ότι αυτό θα λυθεί  με απόφαση του ΕΔΔΑ.

[2] Βλ. Αντώνης Αργυρός Η αστική ευθύνη του Δημοσίου από ζημιογόνο συμπεριφορά

των οργάνων του και ιδίως των οργάνων της δικαστικής λειτουργίας  σε ΝοΒ 73

2025 ΤΕΥΧΟΣ 04

[3] Βλ. Ευγενία Β. Πρεβεδούρου «ΣτΕ Ολ 1501/2014 (ευθύνη από νόμιμες πράξεις, ευθύνη από πράξεις των οργάνων της δικαστικής εξουσίας, 19-03-2018)»σε https://www.prevedourou.gr/

[4] Βλ. https://www.adjustice.gr/webcenter/portal/ste/apofaseis;jsessionid=

[5] Δικηγόρος η κ Σκορδάκη Β.

[6]  Το δικαίωμα αποζημιώσεως για παράνομες πράξεις των οργάνων του Κράτους, πρόκειται για συστατικό του πυρήνα του Κράτους Δικαίου και της Δημοκρατίας και συμβάλλει στην αποτροπή της αυθαιρεσίας κάθε εξουσίας.

[7] βλ https://eeeurd.gr/edda/scholiasmeni-nomologia-edda/edda-prosfygi-no-57246-21-ypothesi-zoumpoulidis-kata-elladas-no-3-apofasi-tis-4is-iouniou-2024-tou-tritou-tmimatos-astiki-efthyni-tou-dimosiou-apo-prakseis-dikastikon-organon-20240810/

[8] ΣτΕ 1038/2006 7μ., 3089/2009 7μ., 1629/2014 7μ., κατά τις οποίες προκύπτει αστική ευθύνη του Δημοσίου από την από μέρους της πολιτείας νομοθέτηση με τα αρμόδια όργανα αυτής ή από την παράλειψη των οργάνων αυτών να νομοθετήσουν, όταν από την νομοθέτηση ή την παράλειψή της γεννάται αντίθεση προς κανόνες δικαίου υπέρτερης τυπικής ισχύος και Βλ. ΣτΕ 1141/1999, ΝοΒ 49/2001. 110.

 

[9]. Βλ. Μιχ. Πικραμενος Πρόεδρος του ΣτΕ, Καθηγητής του Δικαίου, έχει συγγράψει ένα εξαιρετικό βιβλίο: «Η λογοδοσία των δικαστών στη δημοκρατία. Η δημόσια εμπιστοσύνη στη δικαιοσύνη», εκδ. ΕΥΡΑΣΙΑ.